endometriose

Wat is Endometriose?

Inhoudsopgave

Endometriose hoort bij één van de 10 pijnlijkste aandoeningen die er zijn, wereldwijd. Naar schatting hebben 1 op de 10 vrouwen, dat zijn er ongeveer 400.000.000 in de wereld, deze aandoening. Jarenlang een onderkende ziekte en langzaamaan komt daar verandering in. Maar wat is Endometriose?

Wat is Endometriose?

Endometriose is een chronische ontstekingsaandoening waarbij er weefsel dat reageert op hormoonschommelingen zich op allerlei plaatsen in het lichaam kan bevinden, voornamelijk in de buikholte en ook daarbuiten. Het endometriose weefsel bevat endometrieke klieren en stroma (bindweefsel) die op hormoonveranderingen reageren. Die klieren scheiden stoffen af die de omliggende weefsels irriteren en kunnen ervoor zorgen dat het gaat bloeden (het endometriose weefsel zelf niet). Hierdoor reageert het immuunsysteem door ontstekingseiwitten vrij te maken die zich naar de plaats van de ziekte haasten en zwelling en ontsteking veroorzaken. Deze ontstekingsreactie kan zorgen voor (ernstige) pijn en kan leiden tot het ontstaan van littekenweefsel waarbij verklevingen tussen organen ontstaan. Het buikvlies wordt aangetast door endometriose cellen wat een ontstekingsreactie geeft waarbij er grotere hoeveelheid vocht in de buikholte kan komen.

Symptomen die bij endometriose horen

Endometriose is ‘a whole body disease’ en geen baarmoederziekte. Omdat endometriose reageert op hormoonveranderingen, is het vaak wel cyclus gerelateerd en uiten de klachten vaak rondom de eisprong en menstruatie zich (nog) heviger.

Symptomen:

  • Vermoeidheid
  • Buikpijn
  • Pijnlijke en hevige menstruatie’s
  • Darmproblemen (obstipatie/diarree/krampen/bloating)
  • Blaasproblemen
  • Bekkenpijn
  • Ovulatie pijn
  • Pijnlijke sex/bloedingen na de sex
  • Zenuwpijn
  • Lage rugklachten
  • Schouder/borst/nek pijn
  • Vruchtbaarheidsproblemen/miskramen/onvruchtbaarheid
  • Stemmingswisselingen
  • Depressie/angsten
  • Misselijk
  • Opgeblazen buik (endobelly’s)

Waar komt endometriose voor?

  • Het Bekken
  • Eierstokken
  • Eileiders
  • Buikvlies (dun vlies aan de binnenkant van de buikholten, dit zit ook om de organen heen)
  • Darmen (op en/of in de darmwand)
  • Op de blaas
  • Op de top van de vagina
  • Holte tussen rectum en de achterwand van de baarmoeder (douglasholte)
  • Littekens van vorige operaties (bijv. keizersnede)
  • Op of vlakbij de zenuwen
  • Middenrif
  • Longen
  • Nieren
  • Lever
  • Galblaas
  • Appendix
  • Kuitspieren
  • In de navel

Oorzaak

Tot op de dag van vandaag is het nog steeds onbekend. Waarschijnlijk worden we er al mee geboren en manifesteren de endo klachten zich vanaf de eerste menstruatie. De klachten kunnen dan ontstaan, maar dit hoeft niet. Sommige vrouwen hebben geen klachten en komen er pas achter als bijvoorbeeld de kinderwens uitblijft.

Er zijn een paar theorieën over endometriose.

Retrograde menstruatie
De meest oude, maar ook de meest onwaarschijnlijke theorie is retrograde menstruatie. Dit is een theorie uit 1929 die in de jaren ‘80 al is weerlegd: endometriose is géén baarmoederslijmvlies, endometriose is gevonden in mannen, endometriose is gevonden in vrouwen die zijn geboren zonder baarmoeder (en dus niet menstrueren), en endometriose is gevonden in foetussen. Ook heeft 90% van de vrouwen retrograde menstruatie en ‘maar’ 10% van de vrouwen endometriose.
Omdat de ziekte overal in het lichaam voorkomt en alle lichamen met de ziekte niet hetzelfde zijn, is menstruatie niet synoniem met endometriose. Dit maakt het dus zeer onwaarschijnlijk dat endo door retrograde menstruatie komt. 

Mulleriaanse theorie
De Mulleriaanse theorie is dat de endometriose tijdens de embryonale ontwikkeling ontstaat en dat je er mee wordt geboren. Het is bij iedereen verschillend waar de endometriose is genesteld, maar meestal in de buikholte. Dit kan overal in de buikholte zijn: op de buikwand, op of in de darmen, op of in de blaas, in holtes of tegen het middenrif. In zeldzame gevallen komt het buiten de buikholte in de borstkas voor, dan wordt het thorax-endometriose genoemd. Er zijn ook zeer zeldzame gevallen waarbij het in het hoofd voorkomt, maar die gevallen zijn wereldwijd op 1 hand te tellen.
Deze theorie is veel aannemelijker.

Immuunsysteem
Dat het immuunsysteem een rol speelt bij endometriose is duidelijk. Een niet goed werkend immuunsysteem zou ervoor kunnen zorgen dat de ziekte zich vastgrijpt en een kleine rol speelt bij de ontwikkeling van laesies (weefsel). Het afweersysteem herkent bij endometriose dan blijkbaar niet dat lichaamseigen cellen op de verkeerde plaats zitten en moeten worden opgeruimd. Het afweersysteem ruimt ze dan niet op, maar kapselt ze af, zodat ze kunnen blijven leven en zich verder kunnen ontwikkelen. Het vermoeden van onderzoekers is dat het immuunsysteem ervoor zorgt dat het lichaam niet goed is in het herkennen van het endometriose weefsel en het te vernietigen. Meer onderzoek op cellulair en moleculair niveau is nodig.

Auto immuunziekten
Het komt regelmatig voor dat personen met auto immuunziekten zoals Hashimoto, fibromyalgie, hyperthyreoïdie (trage schildklier) eczeem, voedsel intoleranties/allergieën ook endometriose hebben. Een auto-immuunziekte is een risicofactor voor endometriose omdat het endometriose en klachten verergert. Maar dit wil niet zeggen dat dit altijd het geval is.

Genetisch
Deze risicofactor kan ook de kans op het ontwikkelen van endometriose vergroten. De familie lijn, vooral bij moeder en zus. Als je moeder het heeft, is de kans 7 keer groter dat jij het ook ontwikkelt.

Gradaties

In de reguliere zorg wordt er over gradaties gesproken. Dit zegt niets over het pijnlevel, maar over de locatie en eventueel de ernst van de endometriose. Er zijn verschillende gradaties bij Endometriose.

Graad 1: minimaal en oppervlakkige endometriose
Graad 2: mild en meer diepe ingegroeide plekken
Graad 3: matig, meer diepere ingegroeide plekken, cysten op één of beiden eierstokken, filmische verklevingen.
Graad 4: Ernstig, veel diepe ingegroeide plekken, diep invasieve endometriose, grote cysten, veel dichte verklevingen. 

Echter zegt dit niet veel over de pijn klachten die je ervaart bij Endo. Een klein Endo plekje kan veel pijn klachten geven, terwijl een andere vrouw een endometriose haard heeft zonder daar veel van te voelen. En andersom. Dus ga het nooit bagatelliseren.

Diagnose en behandeling

Hoe wordt de diagnose gesteld? Hier gaat eerst een proces aan vooraf. Bij de huisarts laat je je doorverwijzen naar een gynaecoloog die is gespecialiseerd in Endometriose. Met de specialist worden je symptomen, klachten en cyclus besproken onder andere a.d.v. een vragenlijsten en krijg je een gynaecologisch onderzoek. Vanuit daar kun je een bloedonderzoek en/of MRI krijgen en/of wordt er, in overleg, besloten of je een laparoscopie (kijkoperatie) krijgt om de diagnose Endometriose vast te stellen. Hoeveel de specialisten ook kunnen zien tegenwoordig, de gouden standaard om een diagnose vast te stellen is via een laparoscopie. Er wordt weefsel weggehaald, onderzocht en de diagnose vastgesteld.

Excisie is de enige manier om de endometriose weg te krijgen. Dit is ook via een laparoscopie en een endometriose specialist die excisie toepast. Het weefstel wordt dan weggesneden.

Ablatie, het wegbranden van endo weefsel, wordt ook toegepast. Maar hiermee haal je het weefsel oppervlakkig weg, waardoor er diep liggend weefsel achter blijft en dit zorgt uiteindelijk weer voor klachten.

Baarmoederverwijdering (hysterectomy). Hiermee gaat de endo niet weg. Dit is een misvatting. Endo is a whole body disease en komt juist buiten de baarmoeder voor. Adenomyose komt voor in de spierlaag van de baarmoeder en daar kan het wel bij helpen.

Er wordt niet altijd gekozen voor een operatie. Dit kan komen door andere aandoeningen, eerdere buikoperaties (dit brengt ook verklevingen en litteken weefsel met zich mee) de leeftijd, kinderwens, etc. Dan kom je uit op symptoom bestrijding zoals hormoonmedicatie en pijnstilling. De anticonceptie pil is een veel gebruikt advies, echter is dit per vrouw verschillend of dit werkt of niet. Daarnaast wordt Lucrin of Zoladex nog steeds geadviseerd om de endometriose rustig te houden en wordt je kunstmatig in de overgang gebracht voor korte tijd. Dit is vrij heftig en niet volledig bewezen of het ook daadwerkelijk helpt. Je mag dit ook maar maximaal 6 maanden gebruiken want de bijwerkingen hiervan zijn o.a. vermindering van de botdichtheid, opvliegers en haaruitval. Deze klachten ontstaan ook bij 3 maanden gebruik. Hoeft niet, kan wel. Niet altijd worden de vele bijwerkingen (ook lange termijn) aangegeven door de artsen. Vraag en doe zelf ook onderzoek wat de gevolgen hiervan kunnen zijn en weeg de voor en nadelen goed af voor jezelf. Jij hebt altijd een keuze, altijd.

Ondersteuning voor Endometriose

Naast de reguliere zorg zijn er ook natuurlijke behandelingen ter ondersteuning voor de endometriose.

Herken je jezelf in bovenstaande symptomen en klachten? Laat je dan doorverwijzen door je arts naar een gynaecoloog met endometriose als specialisatie.